Veel ondernemers denken dat de AI Act betekent dat je straks bij elke bewerkte foto een waarschuwingslabel plakt. Of erger: dat AI in je beeld nu helemaal niet meer kan. Allebei niet waar. De wet draait om twee dingen, transparantie en het voorkomen van misleiding, niet om “alles labelen”.
Dat onderscheid is precies waar het rond AI-bewerking, AVG en contracten misgaat. En er zit een datum aan vast: de transparantieverplichtingen van Artikel 50 van de EU AI Act (Verordening 2024/1689) gelden vanaf 2 augustus 2026. Vanaf dan kan er ook gehandhaafd worden. Hieronder zet ik op een rij wat nog gewoon kan, wat je beter nu regelt, en hoe je dat als opdrachtgever én als fotograaf netjes vastlegt.
Even vooraf: ik ben fotograaf, geen jurist. Zie dit als oriëntatie. Twijfel je over een concrete situatie, laat je voorwaarden of contract dan door een jurist toetsen.
In het kort
- De transparantieregels van Artikel 50 AI Act gelden vanaf 2 augustus 2026; vanaf dan kan er gehandhaafd worden.
- Standaard nabewerking en het wegpoetsen van een kabel of vuilnisbak zijn niet labelplichtig; realistische, misleidende AI-aanpassingen wel.
- Upload nooit foto’s van echte mensen in een publiek AI-model zonder hun expliciete toestemming, dat raakt de AVG én het portretrecht.
Belangrijkste punten
- Het gaat om transparantie en het voorkomen van misleiding, niet om een label op elke bewerkte foto.
- Een echte maker die verantwoordelijk is voor het eindbeeld laat de zichtbare labelplicht voor lichte bewerkingen in veel gevallen vervallen.
- Bij realistische AI-gegenereerde personen of scènes is een onzichtbaar watermerk niet genoeg; daar hoort een zichtbare vermelding bij.
- Ook je intakegesprek laten transcriberen door AI valt onder de AVG: vraag vooraf toestemming.
- Leg vast of beelden met AI aangepast mogen worden en of ze als trainingsdata mogen dienen.
- Voor overtreding van de transparantieplicht geldt een boetetier tot €15 miljoen of 3% van de wereldwijde jaaromzet.
Wat mag nog gewoon, en wat niet
Eerst de geruststelling. De manier waarop ik werk, verandert niet. Kleurcorrectie, ruisreductie, verscherpen, een puistje weghalen, een storende kabel of vuilnisbak uit beeld poetsen, dat is gewone nabewerking. Het verandert de essentie van het beeld niet en is niet labelplichtig.
Het wordt anders zodra een aanpassing realistisch én misleidend wordt. Denk aan een bestaand persoon in een gefabriceerde setting plaatsen. Of een volledig AI-gegenereerd “team” en een AI-bedrijfspand presenteren alsof het echt is. Dat is het deepfake-achtige terrein waar de transparantieregel op mikt. Bij zulke realistische gegenereerde personen of scènes is een onzichtbaar watermerk niet voldoende, dan hoort er een zichtbare vermelding bij de publicatie.
Gaat er een echte maker over het eindbeeld die verantwoordelijk is voor wat eruit komt? Dan vervalt voor lichte bewerkingen in veel gevallen de zichtbare labelplicht. Dat is precies waarom ik met eigen, echte beelden werk en niets gegenereerds in een bedrijfsreportage of portret stop.
AI-bewerking en AVG: toestemming en je intakegesprek
Hier zit een misverstand dat ik vaak hoor: “het is maar een foto, ik gooi ‘m even in een AI-tool om de achtergrond uit te breiden.” Zodra er een herkenbaar persoon op staat, deel je persoonsgegevens met een externe partij, en het beeld kan als trainingsdata gebruikt worden. Doe dat nooit zonder de expliciete toestemming van de afgebeelde persoon. Dat raakt zowel de AVG als het portretrecht.
Dezelfde logica geldt breder dan je denkt. Gooi geen klant- of persoonsgegevens in een AI-tool zonder toestemming. En let op: een intakegesprek laten opnemen of transcriberen is óók AI. Vraag vooraf toestemming, leg uit waarvoor je het gebruikt en hoe lang je het bewaart, en zet de optie “gebruik mijn data niet als trainingsdata” uit. Dit geldt voor iedereen, grote organisatie of zzp’er.
Wat je nu in je contract regelt
Dit is het deel dat je vóór 2 augustus 2026 rustig op orde brengt. Het heeft twee kanten.
Als opdrachtgever spreek je met je fotograaf af of er AI-gegenereerde elementen in de opgeleverde beelden mogen zitten. Zo publiceer je niet per ongeluk een beeld dat als “nep” gelezen kan worden.
Als fotograaf leg ik in mijn voorwaarden vast of een klant mijn beelden met AI mag aanpassen, en sluit ik gebruik als trainingsmateriaal voor AI-modellen uit waar ik dat niet wil. Een praktische gewoonte daarbovenop: ik bewaar mijn originele RAW-bestanden. Komt er ooit een vraag over de echtheid van een beeld, dan laat het origineel zien wat de werkelijkheid was.
Watermerken en herkomst: kun je AI-gebruik verbergen?
Aanbieders van generatieve AI worden verplicht hun output machine-leesbaar te markeren, zodat AI-gegenereerd of AI-bewerkt beeld traceerbaar is. De Europese Commissie werkt dit uit in een Code of Practice. Dat geldt ook voor niet-Europese aanbieders zodra hun tool binnen de EU wordt gebruikt.
Niet elke markering is even sterk:
| Soort markering | Robuustheid | Voorbeeld | Te verwijderen? |
|---|---|---|---|
| Metadata-/herkomstlabel | Nuttig, maar kwetsbaar | C2PA / Adobe Content Credentials | Ja, kan gestript worden, bijvoorbeeld via een screenshot of bij upload naar sommige platformen |
| Pixel-gebaseerd watermerk | Sterk, in de pixels verweven | Google SynthID | Nauwelijks, ontworpen om bewerkingen en zelfs een screenshot te overleven |
Reken er dus niet op dat je AI-gebruik stiekem wegpoetst. Maar het omgekeerde klopt ook niet: 100% onfeilbaar is geen enkel systeem.
Boetes en toezicht in Nederland
De cijfers die online rondgaan slaan vaak op de zwaarste categorie. Voor de transparantie-onderwerpen uit dit artikel geldt de middentier: tot €15 miljoen of 3% van de wereldwijde jaaromzet. Voor mkb en start-ups geldt de láágste van het vaste bedrag of het percentage.
Wie er in Nederland op toeziet, is nog in opbouw. Nederland kiest een hybride model met meerdere markttoezichthouders; de Autoriteit Persoonsgegevens en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur krijgen een coördinerende rol, waarbij de AP vooral let op AI met risico’s voor grondrechten. Het is dus niet één loket dat de boetes uitdeelt.
Nog een punt voor je planning: AI-geletterdheid (Artikel 4) geldt al sinds 2 februari 2025, werkgevers zorgen dat personeel dat met AI-tools werkt er voldoende verstand van heeft. Die plicht staat op dit moment wel ter discussie via een voorstel om hem te verzachten, dus de exacte vorm kan nog wijzigen.
Begrippen
AI Act: de Europese verordening (2024/1689) die regels stelt aan het ontwikkelen en gebruiken van AI, gefaseerd ingevoerd sinds 2024.
Artikel 50: het deel van de AI Act dat transparantie eist rond AI-gegenereerd of AI-gemanipuleerd beeld, geluid, video en tekst, geldend vanaf 2 augustus 2026.
Deepfake: een realistisch gegenereerd of gemanipuleerd beeld, geluid of video dat iemands vertrouwen in de werkelijkheid kan buigen en daarom herkenbaar hoort te zijn.
C2PA / Content Credentials: een herkomstlabel dat in de metadata vastlegt hoe een bestand is gemaakt en bewerkt; nuttig, maar te strippen.
SynthID: een pixel-gebaseerd watermerk dat in het beeld zelf verweven zit en ontworpen is om bewerkingen en een screenshot te overleven.
Veelgestelde vragen
Moet ik een gewone bedrijfsfoto met retouche labelen?
Nee. Kleurcorrectie, verscherpen en het wegwerken van een storend element veranderen de essentie van het beeld niet en zijn niet labelplichtig. Gaat er bovendien een echte maker over het eindbeeld, dan vervalt de zichtbare labelplicht voor lichte bewerkingen in veel gevallen.
Mag ik medewerkersfoto’s door een AI-tool halen?
Alleen met de expliciete toestemming van de mensen op de foto. Je deelt dan persoonsgegevens met een externe partij en het beeld kan als trainingsdata dienen. Voor employer branding en werving raad ik gegenereerde gezichten sowieso af, medewerkers herkennen zichzelf daar niet in.
Wat verandert er op 2 augustus 2026?
Dan gelden de transparantieverplichtingen van Artikel 50 en kan er gehandhaafd worden. Generatieve-AI-systemen die al vóór die datum op de markt waren, krijgen tot circa 2 december 2026 om aan de eis van machine-leesbare markering te voldoen.
Wil je samen bekijken wat dit concreet betekent voor jouw beeldbank en je voorwaarden? Dan plannen we een belafspraak, telefonisch of via videobellen, en lopen we door wat je nu regelt en wat gewoon kan blijven zoals het is. Voor de juridische puntjes op de i schakel je daarnaast een jurist in; over het beeld denk ik graag met je mee.
